رسانه قلب تپنده مسئولیت اجتماعی

سیدرضا جمشیدی (مدیر مسئول رسانه مسئولیت اجتماعی)

رسانه به مثابه اهرم اصلی تحولات جهانی؛

رسانه به عنوان یکی از مهم ترین ابزار در تحولات جهان در عصر حاضر نقش آفرینی کرده و همچنان نیز یکی از  تأثیرگذارترین ابزارهای بشر امروزی است. رسانه در بسیاری از تحولات اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و سیاسی در جوامع مختلف نقش داشته و همواره جوامع دستخوش تحول و دگرگونی را به سمت پیشرفت و توسعه همراهی کرده است. قدرت و قابليت روزافزون رسانه موجب شده ديگر حتي حكومت‌ها نيز مانند گذشته، آن را تنها ابزاري براي اطلاع‌رساني و سرگرمی‌سازي ندانند و از آن به عنوان يك سلاح كارآمد در عرصه حکمرانی بهره گيرند. به همین دلیل نیزجوامع برخوردار از ابزارهاي رسانه‌اي پيشرفته‌تر يا محصولات رسانه‌اي جذاب‌تر، پيشروي فرهنگي سريع‌تر و موقعيت فرهنگي برتري پیدا کرده اند.

با این وجود گستره وسيع انتخاب از ميان الگوهاي رفتاري متنوع و متكثر كه امروزه پيش روي افراد قرار دارد، به مشكلي اساسي تبديل شده است. به ويژه افراد و گروه­هايي كه به دنبال يك زندگي هدفمند هستند، با اين مشكل دست و پنجه نرم مي­كنند كه چگونه عمل كنند تا هم ارزش‌هاي پذيرفته ايشان حفظ گردد و هم در كنار آن به سليقه‌هاي شخصي آنها پاسخ داده شود. در چنین شرایطی هر فردی با توجه به وضعیت اجتماعي خود جايگاهي براي خويشتن قايل است و از پس اين ارزش‌ها و جايگاه‌ها درصدد رسيدن به خواسته‌ها و هدف‌هاي خويش است، این وضعیت در ایران نیز وجود داشته است. با این وجود رسانه های گروهی در ایران در برخی مقاطع تاریخی به دلایلی بار احزاب، تشکل ها و گروه های سیاسی را نیز در تحولات اجتماعی و فرهنگی به دوش کشیده اند. در جامعه ایران به دلیل ضعیف بودن تحزب در اغلب موارد نمادسازی­ها توسط رسانه های گروهی انجام شده و پس از مدتی در جامعه نهادینه شده و در نهایت سبب حرکت جامعه به سمت جلو شده است.

یکی از مهم ترین رویکردهای تحول و توسعه یک جامعه موضوع «مسئولیت اجتماعی» است. مسئولیت اجتماعی به صورت کلی یک پاردایم مثبت و سازنده است اما در جزئیات و در کارکردهای بخش های مختلف جامعه است که نقش حیاتی و کلیدی خود را ایفا می کند. جامعه امروز ایران با چالش های متعددی مواجه شده  و به همین دلیل بیش از هر چیز به مسئولیت اجتماعی در سطوح مختلف خود نیاز دارد. این رویکرد نیز با الگوسازی در جامعه نهادینه خواهد شد. مسئولیت اجتماعی یک چارچوب و محدوده اخلاقی است که در آن وظایف مختلفی که تمامی آن­ها دارای منافع برای جامعه هستند، بر عهده فرد، سازمان و یا نهادی خاص گذاشته می شود. این مفهوم به صورت دقیق تر به معنای انجام وظایف فردی به وسیله تک تک افراد جامعه است که انجام این وظایف باعث می­شود تا تعادل مناسبی بین اکوسیستم و اقتصاد جامعه برقرار شود.

استفاده از لفظ وظیفه نشان می دهد که هر فرد در حالت عادی باید به این وظایف واقف بوده و نقش خود را در حفظ این تعادل به صورت مشخص پذیرفته و ایفا کند. مسئولیت اجتماعی فردی با ایجاد یک موضع فعال نسبت به تاثیرگذاری مثبت بر دیگران و محیط بیرون از دایره خود بسط می‌یابد. مسئولیت اجتماعی فردی اساس مسئولیت اجتماعی گروهی است زیرا یک اجتماع از افراد تشکیل شده است و در نتیجه فرهنگ مسئولیت اجتماعی را مشخص می‌کند. این رابطه آمیخته بین مسئولیت اجتماعی گروهی و مسئولیت اجتماعی فردی است.

دانلود فایل PDF

مسئولیت اجتماعی فردی و آموزش فرهنگ

مسئولیت اجتماعی دیگر واژه ای فانتزی نیست و بعنوان تفکر، اصل بقا و ارتقا جامعه در نظر گرفته می شود. مسئولیت اجتماعی به بیان ساده تعهد اخلاقی و نانوشته فردی و تشکیلاتی است که برای ارتقا رفاه اجتماعی پویا باید به آن توجه کرد.افرادجامعه باید با شناخت و آگاهی از موضوعات و مشکلات اجتماعی، خود را نسبت به حل آن مشکلات مسئول بدانند.
در جامعه ای که مسئولیت اجتماعی چه فردی و چه گروهی تقویت شود، این جامعه جامعه ای هوشمند است. در جامعه ای هوشمند مسئولیت اجتماعی می تواند برای ما تکیه گاه باشد. اما نکته مورد توجه آنکه مسئولیت اجتماعی باید هدفمند و براساس حوزه های تعریف شده مدیریتی باشد و ما باید این موضوع را در جامعه مان تقویت کنیم مثلا مسئولیت اجتماعی در راستای فقر زدایی و احترام متقابل اجرا کنیم.
متاسفانه هنوز مسئولیت اجتماعی شرکت ها، موسسات، بنگاه ها و سازمان های اقتصادی و ... خیلی دیر جا نیفتاده و موضوعی با درجه اهمیت دوم و برخی مواقع نگاه تشریفاتی است.
اگر مسئولیت اجتماعی بنگاه ها و شرکت ها و حتی مسئولیت های فردی ما را در قبال سایر افراد تقویت شود شاید ما نیاز به بهزیستی و کمیته امداد نداشته باشیم. حتی در عرصه های محیط زیست ما میتوانیم از ظرفیت مسئولیت اجتماعی برای ارتقاء شاخص های محیط زیست استفاده کنیم اگر مدیریت شرکتی، در مورد کارکنانش احساس مسئولیت کند و در خصوص رفاه و آسایش آنها و خانوادهایشان تمهیداتی فراهم کند، این کار بدین معنی است که او حواسش به اطرافیانش است و سود بنگاه را یک طرفه نمی بیند و نیز اگر فردی توجه به همسایه اش دارد و یا از یک حیئان و طبیعت مراقبت میکند او بخوبی مسئولیت اجتماعی را درک کرده است.
بخش مهم مسئولیت اجتماعی به آموزش بر می گردد. این آموزش ها باید از دوران کودکی ارائه شود تا مانند دیگر مولفه ها های اخلاقی در کودک رشد پیدا کرده و شکوفا شود. یکی دیگر از مواردی که به فرهنگسازی کمک میکند اطلاع رسانی فعالیت ها در حوزه مسئولیت اجتماعی است. ساخت فیلم هایی که بتواند(مستقیم یا غیرمستقیم)این موضوع را برجسته کند. از سوی دیگر در سیاست گذاری هایی که در حوزه کلان کشور انجام می شود این سیاست ها باید در راستای تقویت مسئولیت اجتماع حقوقی و شهروندی باشد که بتواند مورد توجه قرار گیرد و به یک فرهنگ تبدیل شود. در مدارس و منابر و در تشکل ها ی غیر دولتی میتوان موضوع مسئولیت اجتماعی را ترویج کرد و آنرا جزو موضوعات اخلاقی پسندیده معرفی کرد . اما لازم است کمی دور اندیشانه تر نسبت به جامعه مان ایفای مسئولیت کنیم و مسئولیت اجتماعی را که بخشی از تعهد اخلاقی است تجاری یا تشریفاتی نگاه نکنیم .
حتی اگر این موضوع را تجاری هم ببینیم محصولات و خدماتی که سازمان ش نقش مسئولیت اجتماعی خود را ایفا کرده باشد بیشتر مورد پسند مصر کننده است و آنان را به مشتریان وفادار تبدیل خواهد کرد. در این صورت این حس خوب ه جامعه منتقل می شود. در مقوله آموزش، خانواده و مدرسه خیلی نقش تعیین کننده ای دارد. محیط های اجتماعی ، گروه های مرجع دارای نقش هستند. همین حادثه زلزله کرمانشاه براساس اعتمادی که مردم به گروههای مرجع داشتندآنها هم کارهایی را شروع کردند و فارغ از نقدهایی که به آنها شد؛ وظیفه خود را انجام دادند.
اینکه چگونه این کار را می کنیم مهم نیست؛ مهم این است که این دغدغه مشترک را داشته باشیم.
همه زندگی ما پول نیست. دیگران را هم باید ببینیم و اگر لازم باشد دیگران هم ما را ببینند و این می شود مسئولیت متقابل به یکدیگر که سر آغاز مسئولیت اجتماعی است.
از تشکل های تاثیرگذار در حوزه مسئولیت اجتماعی بنگاه های اقتصادی هستند که به دلیل بهره مندی از منابع و امکانات جامعه، باید اقدامات اجرایی موثری براساس فرهنگ سازمانی خود داشته باشند. این موضوع به التفات مثبت جامعه به این بنگاهها منجر شده که واکنش مثبت جامعه را نیز در پی دارد. ما باید خود را به اجتماع انجام دهیم و منتظر قانون و بخشنامه از سویمسئولان و دولت نباشیم . اولین گامی که می توانیم برداریم این است که مسئولیت اجتماعی را از خودمان شروع کنیم و ببینیم با چه نوع فعالیت هایی میتوانیم مسئولیت اجتماعی را به عنوان یک شهروند ایجاد کرده و گشترش دهیم. پس از آن با وقت گذاشتن برای دیگران حتی به اندازه 10 دقیقه حرف زدن و عمل به یک سری اقدامات اجتماعی که نوعی آموزش محسوب می شود، دیگران را درگیر کنیم و به این ترتیب کلونی آدم ها را برای فرهنگسازی مسئولیت اجتماعی در اختیار خواهیم داشت و بعد از مدتی کوتاه جامعه ما مسئولیت اجتماعی را به عنوان یک فعالیت اخلاقی در خود نهادینه و درک میکند.

مسئولیت اجتماعی نیازمند توجه ملی

جامعه به عنوان یک موجود زنده در مسیر حرکت خود با چالش ها و فرصت های مختلفی مواجه می شود. در این مسیر برخی اتفاقات به جامعه کمک می کند تا بالنده و فربه شود و با قدرت به مسیر خود ادامه بدهد و در مقابل برخی اتفاقات در مسیر حرکت جامعه اخلال ایجاد می کند. جوامع مختلف ابزارهای متفاوتی برای حرکت دارند و هر کدام براساس استفاده صحیح از این ابزارها به نتیجه مطلوب می رسند.

با این وجود برخی مفاهیم تعیین کننده در همه جوامع مشترک است.هر چه جوامع از این مفاهیم کلیدی بهتر استفاده کنند در راستای بالندگی جامعه حرکت کرده اند و از چه از این مفاهیم فاصله بگیرند به همان اندازه با پس روی و عقب ماندگی مواجه می شوند.رسانه مسئولیت اجتماعی به عنوان رسانه تخصصی مسئولیت اجتماعی به دنبال تحقق مسئولیت اجتماعی به عنوان یکی از مفاهیم کلیدی در راستای توسعه و حل مشکلات جامعه است.

به همین دلیل نیز با محور قرار دادن مفاهیم کلیدی و تعیین کننده برای تقویت مسئولیت اجتماعی در جامعه ایران گام بلندی در راستای شکوفایی و بالندگی زندگی اجتماعی مردم ایران قرار برداشته است.حقوق بشر و شهروندی،مسئولیت اجتماعی شرکت ها،امور خیریه و خدمات عام المنفعه،اخلاق زیستی،محیط زیست از جمله مهم ترین مفاهیمی است که رسانه مسئولیت اجتماعی آنها را به عنوان مفاهیم کلیدی جامعه ایران قلمداد می کند. به همین دلیل معرفی و تحلیل آسیب های اجتماعی در جهت ایجاد حساسیت و اقدامات برای رفع آنها،کنش گری رسانه ای  و طرح پرسش از متولیان انتشار گزارش ها،اقدامات و عملکرد های مثبت و تأثیرگذار را در دستور کار خود قرار داده است.

در این راستا تحلیل و بررسی باید ها و الزامات و قوانین و اخبار از جمله رویکردی است که رسانه مسئولیت اجتماعی آن را دنبال می کند.بدون شک تأثیرگذاری و جریان سازی تئوری و عملی در زمینه مسئولیت اجتماعی نیازمند کار جمعی و عزم ملی است و یک رسانه تنها می تواند بسترهای آن را فراهم کند. به همین دلیل نیز مسئولان و صاحب نظران باید با تئوریزه کردن مفهموم مسئولیت اجتماعی و کاربردی کردن مفاهیم آن در ریزبافت های جامعه به این امر مهم کمک کنند.کار زمانی به نتیجه خواهد رسید که مسئولیت اجتماعی در همه ارکان زندگی جمعی مردم ایران به یک امر نهادینه و مورد اجماع تبدیل شود.تنها در چنین شرایطی است که مسئولیت اجتماعی می تواند کانالی برای عبور جامعه ایران از چالش ها و رسیدن به نقطه مطلوب باشد.در این زمینه مسئولان ارگان ها و سازمان های مختلف و مدیران شرکت ها می توانند نقش تعیین کننده ای داشته باشند که امیدواریم در این امر خطیر رسانه مسئولیت اجتماعی را یاری کنند.